Çocukların Duygusal Gelişimi İçin Bağlanma: Ailelere Yönelik Rehber ve Öneriler

Bir çocuk, dünyayı ilk kez dışarıdan gözlerken, annesiyle kurduğu duygusal bağ, onun duygusal gelişimi ve güven duygusu için temel oluşturur.

Çocuk, henüz dış dünyaya açılmadan  anneyle simbiyotik bağ kurar. Anne, karnındaki bebeğinin hareketlerini takip eder, annenin fiziksel veya duygusal durumuna göre bebeğin de içeride tepki verdiğini görürüz. Örneğin; anne fiziksel olarak çok yorgunsa bebek de içeride kasılır, annenin karnı gerilir. Anne gün içinde kısa süreli ve hafif tempolu yürüyüşler yaptığında, bebeğiyle temasa geçip onunla konuştuğunda bebek tekmeyle etkileşime geçer.

Bebeğin dünyaya gelmesi önemli bir süreçtir. Bebek için dış dünya bir stres faktörüdür. Alıştığı dünyadan biraz farklıdır. Burada bakımveren önemli rol oynar. Yetişkinin ses tonu, bebeğe fiziksel teması, bebeğin bedensel ihtiyaçlarının fark edilerek giderilmesi bebekte güvenlik duygusu açısından önemli faktörlerdir. Kısaca bebek dış dünyanın güvenli olup olmadığını bakımveren üzerinden deneyimler. Burada ebeveynle kurulan fiziksel ve duygusal temas ne kadar işlevselse kurulan bağ da o kadar olumlu olur.

Bowlby, “Bağlanma Kuramı”nı oluşturmuş, meslektaşı Mary Ainsworth ise bağlanma şekillerini araştırmıştır. “Annenin varlığı/yokluğu” deneyleriyle yapılan araştırmalar sonucunda 3 tip bağlanma şekli ortaya konmuştur.

1)      Güvenli Bağlanan Çocuk: Yalnız bırakıldığında anneyle ilgili üzüntüsünürahatlıkkla dışavurabilir. Anne geri döndüğünde onunla temasa geçebilir. Sevindiğini gösterir, anneden ilgi ve temas ister.

2)      Güvensiz-Kararsız Bağlanan Çocuk: Anne çocuğu yalnız bırakıp geri geldiğinde,  çocuk anneyle teması isteyip sürdürürüken bir yandan ona tepkilidir. Yalnız bırakıldığında şiddetle ağlar ve  öfkelenir. Anne geri geldiğindeyse nasıl davranacğını bilemez. Yoğun hayalkırıklığı yaşadığından annesinin gitmesiyle ilgili, bunun tekrarlanmasından endişe eder.

3)       Güvensiz-Kaçıngan Bağlanan Çocuk: Burada çocuk anneye nerdeyse bir yabancıya davrandığı gibi davranır. Korku,üzüntü ve öfke gibi duygularını baskılar. Anneyle yakınlık kurmaktan kaçınır, ona sırtını döner. Çocuk annesi tarafından kucağa alındığında sevinmez veya kucaktan indiriliğinde üzülmez. Yani duygular yüzeyde görülemez, bastırılmıştır.

Bağlanma ile ilgili önemli noktalar:

·         Bakımverenden ayrılma, özellikle,1 yaş altı bebekler için daha travmatiktir.

·         Bağlanma şekilleri çocuğun sosyal ve zihinsel gelişimini etkiler. Güvenli bağlanan çocuğun sosyal ve zihinsel gelişimi daha hızlıdır. Kararsız bağlanan çocukların zihinsel gelişimi daha yavaş olabilir. Güvensiz bağlanan çocuğun sosyal gelişimi yaşıtlarına göre daha geç olabilir.

·         Güvenli bağlanan bir çocuk daha sonra güvensiz bağlanmaya geçebilir. Bunda önemli etken,  ailede süregiden gerginlikler ve anne-baba arası çatışmalardır.

·         Güvenli bağlanan çocuk, bağımszlık için etkin çaba gösterir.  Çevresiyle temas kurma, araştırma yapma konularında daha aktiftir.

·         Çalışan annenin geçici yokluğu bağlanma şeklini belirleyen etkin bir faktör değildir.

Bireyin çocukluğundan itibaren geliştirdiği bağlanma örüntüleri, onun diğer ilişkilerine yaklaşımını da etkilemektedir. Ebeveynle çatışmalı ilişkiler yaşayan birey,olumsuz beklentiler içerisine gireilir.  Romantik ilişkisinde koşulsuz sevgi geliştirmekte zorlanabilir, kendisini sürekli korumaya alır halde bulabilir. İlişkisinde kendisini güvende hissederek akışta davranmakta zorlanabilir.

Bağlanma, aidiyet duygusu ve kişilik gelişimi için önemlidir. Çocuğun ailesiyle kurduğu bağın şekli ve dinamiği bireyin toplumda yer edinirken  gösterdiği çabanın yansımasıdır. Kısaca bağlanma örüntüsü bireyin hayat boyu kurduğu ilişkilerinde etkin bir faktördür. Birey kimi zaman eş, bazen ebeveyn ya da arkadaş olarak kurduğu ilişkileri, ebeveyniyle olan ilişkisiyle bilinçdışı şekilde benzeşir.